Terk edilme şeması, kişilerin en yakınlarının onları terk edeceği, başka birisi için bırakacağı, aniden ortadan kaybolacakları inancı ve beklentisi ile karakterizedir. Terk edilme şemasına sahip kişiler bu inanç ve beklentiler sebebiyle de devamlı olarak korku içerisinde yaşarlar ve önem verdikleri kişilerin hayatlarından çıkmak üzere olduklarına dair işaretleri yakalamak üzere tetikte olurlar. Buradaki terk edilme gerçek olabileceği gibi mevcut deneyim kişi tarafından terk edilme olarak algılanıyor da olabilir: Uzaklaşma hissedilen her durumda şema tetiklenebilir. Her iki halde de ortaya çıkan duygular genellikle kaygı, üzüntü ve terk eden kişiye yönelik duyulan öfkedir. Kişi terk edileceğine dair kronik bir anksiyete halindedir.
Aşağıdaki cümleler terk edilme şemasına örnek olarak gösterilebilir:
-“Yapayalnızım, kimsem yok”
-“Beni gerçekten sevmiyor, beni terk edeceğini biliyorum”
-“İnsanların beni terk etmesinden korkuyorum”
Terk edilme şemasına sahip kimi bireyler terk etme olasılığı yüksek olan, ulaşılmaz veya istikrarlı olmayan kişileri partner olarak seçebilirler. Şemaya teslim olarak sayılabilecek bu davranış şema ile ilgili beklenti ve inançların doğrulanmasına katkı sağlayarak şemanın devamlılığına yol açar. Bundan farklı olarak bireyler bazen de terk edilmeyi engellemek adına önemli ötekilere yapışır, sahiplenici ve kontrolcü davranır, kıskançlık gösterir, onları terk edenlere yönelik suçlayıcı davranır ve rakip olarak gördüğü kişiler ile rekabete girer. Bu davranışlar şemanın aşırı telafisi olarak değerlendirilebilir ve her ne kadar terk edilmeyi önlemek hedefleniyor olsa da partnerler ve önemli ötekilerin kendilerinden uzaklaşması ile sonuçlanabilir. Bazı bireyler ise terk edilme korkusu sebebiyle yakın ilişkilere girmekten tamamen kaçınırlar.
Şemanın iyileşme sürecindeki bazı hedefler kişinin ilişkilerinin istikrarı ile ilgili daha gerçekçi olmaları, önemli ötekilerin davranışlarını terk edilmelerine yönelik bir işaret olarak yorumlama olasılıklarının azalması, şema devamlılığını sağlayan partnerler seçmek yerine istikrarlı partnerler seçip yakın ilişkilerden kaçınmamaları olarak sıralanabilir.
Kaynak:
Young, J. E., & Klosko, J. S. (2023). Hayatı Yeniden Keşfedin. Psikonet Yayınları
Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2025). Şema Terapi: Uygulayıcı Rehberi. Litera Yayıncılık
