Duygusal yoksunluk şemasının kökenindeki temel duygusal ihtiyaç “başkalarına güvenli bağlanma” ihtiyacıdır. Bu şemaya sahip kişilerin deneyimlediği duygular çoğunlukla yalnızlık, acı, üzüntü ve boşluk duygusudur. Diğer insanların onlara ilgi, anlayış ve koruma göstereceklerini beklemeyip, onlara rehberlik edecek kimsenin olmadığını düşünebilirler.
Aşağıdaki cümleler duygusal yoksunluk şemasına örnek olarak gösterilebilir:
-“Kimse beni gerçekten anlamıyor”
-“Kendimi yalnız hissediyorum, kimseye yakın değilim”
-“Beni sevdiğini biliyorum ama ne yaparsa yapsın yeterli gelmiyor, daha fazlasına ihtiyaç duyuyorum.”
Şemalar ile bilinen üç başa çıkma şekli vardır: Teslim, kaçınma ve aşırı telafi.
Duygusal yoksunluk şemasına teslim olan biri karşılık görmeyeceği inancıyla duygularını ve duygusal ihtiyaçlarını başkalarına ifade etmekte zorluk yaşayabilir ve ihtiyaçlarını giderecek şeyleri önem verdikleri kişilerden talep etmeyebilir, duygusal yoksunluk deneyimini pekiştirecek partnerler seçebilir. Duygusal yoksunluk şemasından kaçınan biri yakın ilişkilerden kaçınabilir, ilişkilerde mesafeli kalabilir. Duygusal yoksunluk şeması ile aşırı telafi yöntemiyle başa çıkan biri yoğun bir ilgi ve bakım bekleyebilir, ihtiyaçları giderilmediğinde aşırı talepkar ve öfkeli olabilir.
Bazen bu şemaya sahip kişiler onlar söylemeden ihtiyaçlarının anlaşılmasını ve karşılanmasını bekleyebilirler veya duygusal ihtiyaçların önemli ve faydalı olmadığına inanabilirler. Bu sebeplerle duygusal ihtiyaçlarının giderilmesini talep etmekte de güçlük yaşayabilirler. Bu inanışlar da yoksunluk hissinin ve şemanın devamlılığına katkı sağlar.
Her birey hem çocukluk hem yetişkinlikte bakım, empati ve korunmaya ihtiyaç duyar. Duygusal yoksunluk şeması ile çalışılırken amaçlanan, kişinin duygusal ihtiyaçlarının olmasının doğal olduğunu kabul etmesi, kendi duygusal ihtiyaçlarının neler olduğunu fark etmesi, ihtiyaç duyduğu şeyi dile getirebilmesi ve ihtiyaçlarını nasıl karşılayabileceğini keşfetmesidir.
Kaynak:
Young, J. E., & Klosko, J. S. (2023). Hayatı Yeniden Keşfedin. Psikonet Yayınları
Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2025). Şema Terapi: Uygulayıcı Rehberi. Litera Yayıncılık
